»May the Old Customs Be Observed«: Canons on Custom and Their Significance for the Contemporary Life of the Serbian Orthodox Church

Sava Milovanović

doi:10.34291/BV2025/02/Milovanovic

Avtorji

Sava Milovanović Univerza v Beogradu, Pravoslavna teološka fakulteta, Srbija https://orcid.org/0000-0001-7626-7172

DOI:

https://doi.org/10.34291/BV2025/02/Milovanovic

Ključne besede:

Slava, sveti Bazilij Veliki, sveti nadangel Mihael, koljivo, Joanes Zonaras, Teodor Balsamon.

Povzetek

Prispevek analizira običaj v Srbski pravoslavni Cerkvi, povezan s praznovanjem praznika svetega nadangela Mihaela kot družinskega zavetnika (slava), ki je splošno znan kot »Aranđelovdan« (dan nadangela). Pri tem v nekaterih srbskih regijah gostitelji pripravo kuhane pšenice ali koljiva ob prazniku svetega nadangela Mihaela zavračajo, saj menijo, da se koljivo lahko pripravlja izključno za umrle svetnike. Ohranjanje tega običaja pogosto utemeljujejo z argumentom, da je podedovan od prednikov in tako predstavlja del družinske tradicije ali neke vrste zavezo. Analiza kanonov je pokazala, da je merilo za sprejem običaja kot legitimnega njegova združljivost z apostolsko tradicijo. S tega vidika bomo poskušali pokazati, zakaj to za omenjeni običaj ob praznovanju dne svetega nadangela Mihaela ne velja.

Prenosi

Podatki o prenosih še niso na voljo.

Literatura

Afinogenov, D. E., A. A. Bronzov, A. I. Sagarda and N. I. Sagarda. 2002. Tvorenija Prepodobnogo Ioanna Damaskina: Istočnik znanija. Moscow: Indrik.

Augustin. 1982. O Državi Božjoj. Vol. 1. Zagreb: Kršćanska sadašnjost.

– – –. 1995. The City of God. In: Nicene and Post-Nicene Fathers. Vol. 2, 1–511. Ed. Peabody, MA: Hendrickson Publishers.

Bogdanović, Dimitrije. 1985. Krsna slava kao svetosavski kult. In: O krsnom imenu, 486–511. Beograd: Prosveta.

Čajkanović, Veselin. 1985. Slava. In: O krsnom imenu, 13–14. Beograd: Prosveta.

Chrysostomou, Ioannou. 1862. Hypothesis tēs pros korinthious prōtēs epistolēs, homilia ma. In: Patrologia Graeca. Vol 61, 355–362. Edited by J. P. Migne. Paris.

Cisarž, Branko A. 1970. Crkveno pravo. Vol 1, Opšti deo i organizacija Crkve. Beograd: Sveti arhijerejski sinod Srpske pravoslavne Crkve.

Damaskēnou, Iōannou. 1864. Ekdosis akribēs tēs orthodoxou pisteōs. In: Patrologia Graeca. Vol. 94, 790–1228. Edited by J. P. Migne. Paris.

Dragutinović, Predrag. 2010. Osnove novozavetne nauke. Vol. 1, Uvod u Novi zavet. Beograd: Institut za teološka istraživanja.

Filaret, Svyatitelʹ. 2007. Slova i rechi. Vol 4, Tvoreniya. Moscow: Novospasskiy monastyrʹ.

Gardašević, Blagota. 2002. Sveto Predanje i običaj u Pravoslavnoj crkvi sa crkvenopravnog gledišta. In: Izbor crkveno-pravnih radova, 291–296. Beograd: Bogoslovski fakultet SPC.

Grujić, Radoslav. 1985. Crkveni elementi Krsne slave. In: O krsnom imenu, 407–485. Beograd: Prosveta.

Jevtić, Atanasije. 2006. Svešteni kanoni Crkve. Beograd: Pravoslavni Bogoslovski fakultet Beogradskog univerziteta.

– – –. 2007–2009. Hristos Nova Pasha: Božanstvena Liturgija. 4 vols. Beograd-Trebinje: Sveti Manastiri Hilandar, Ostrog, Tvrdoš.

Kalezić, Dimitrije. 2005. Krsna slava u Srba. Beograd: Izdavački fond Arhiepiskopije beogradsko-karlovačke.

Kašić, D. 1980. Dr Radoslav M. Grujić. Bogoslovlje 14, no. 1–2:47–71.

Kavasila, Nikola. 1865. Hermēneia tēs theias leitourgias. In: Patrologia Graeca. Vol. 150, 363–492. Edited by J. P. Migne. Paris.

– – –. 2017. Tumačenje svete Liturgije. Novi Sad: Beseda.

Liddell, Henry George, and Robert Scott. 1996. A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press.

Makrides, Rut. 2008. Ideal svetosti i svetitelji u periodu ranih Paleologa. In: Vizantijski svetitelj, 105–136. Beograd: Pravoslavni bogoslovski fakultet Univerziteta u Beogradu.

Mandić, Ivana, Dejan Đorđić, and Rade Damjanović. 2016. Krsna slava kao tradicionalni porodični obred u srpskom pravoslavlju. Religija i tolerancija 14, no. 25:123–138.

Marjanović, Vesna. 2011. Krsna slava, srpski porodični ritual u kontekstu sakralnog i profanog. Rad Muzeja Vojvodine 53:207–217.

Milaš, Nikodim. 1902. Pravoslavno crkveno pravo. Mostar: Izdavačka knjižarnica Pahera i Kisića.

Milošević, Nenad S. 2021. Molitvoslov: istorijsko teleturgijski razvoj posledovanja parohijskog tipika. Beograd: Pravoslavni bogoslovski fakultet, Institut za teološka istraživanja.

– – –. 1998. Evharistijski karakter zaupokojenih službi. Teološki pogledi 31, no. 1–4:49–57.

– – –. 2022a. O “plivanju za krst”. Srpska pravoslavna crkva, 24. 1. https://spc.rs/sr/news///6341.prof-dr-nenad-s-milosevic-o-%E2%80%9Eplivanju-za-krst%E2%80%9C.html (accessed 25. 5. 2025).

– – –. 2022b. O javnom paljenju badnjaka. Srpska pravoslavna crkva, 3. 2. https://spc.rs/sr/news/iz-zivota-crkve//6531.prof-dr-nenad-s-milosevic-o-javnom-paljenju-badnjaka.html (accessed 27.5.2025).

Mirković, Miroslava. 2016. Pozno Rimsko carstvo 284–493: od Dioklecijana do Teodorikova osvajanja Italije. Beograd: Službeni glasnik.

Perić, Dimšo. 1999. Crkveno pravo. Beograd: Pravni fakultet Univerziteta, Centar za publikacije.

Perović, Milenko A. 2004. Praktička filozofija. Novi Sad: Filozofski fakultet, Odsek za filozofiju.

Petrović, Petar Ž. 1985. Krsno ime. In: O krsnom imenu, 17–23. Beograd: Prosveta.

Popović, Justin. 1932. Dogmatika pravoslavne Crkve. Vol. 1. Beograd: Izdanje Knjižarnice Radomira D. Ćukovića.

– – –. 2001. Tumačenje Svetog Evanđelja po Jovanu. Beograd: Naslednici Oca Justina i manastir Ćelije kod Valjeva.

Pravila Svyatykh Vselenskikh soborov s tolkovaniyami. 1877. Moskva: Izdanie Moskovskogo Obshchestva lyubiteley dukhovnogo prosveshcheniya.

Protić, Dragan. 1995. Religija starih Slovena. Teološki pogledi 28, no. 1–4:41–59.

Radović, Amfilohije. 1976. Pokret Koljivara, duhovno-liturgički preporod i grčka crkvena bratstva. Glasnik: službeni list Srpske Pravoslavne Crkve 57, no. 3:45–53.

Rhallē, G. A., and M. Potlē. 1852–1854. Syntagma tōn theiōn kai hierōn kanonōn. 4 vols. Athens.

Rodionov, A. O. 2014. Kollivady. In: Pravoslavnaya entsiklopediya. Vol. 36, 323–335. Moscow: Tserkovno-nauchnyy tsentr “Pravoslavnaya entsiklopediya”.

Senc, Stjepan. 1910. Grčko-hrvatski rječnik za škole. Zagreb: Kr. Hrv.-Slav.-Dalm. Zem. Vlade.

Služebnik. 2017. Beograd: Sveti Arhijerejski Sinod Srpske Pravoslavne Crkve.

Symeōn Archiepiskopos Thessalonikēs. 1866. Peri tēs hieras leitourgias. In: Patrologia Graeca. Vol. 155, 253–304. Edited by J. P. Migne. Paris.

Tertullian. 1995. De Corona. In: Ante-Nicene Fathers. Vol 3, 93–104. Peabody, MA: Hendrickson Publishers.

Troicki, Sergije Viktorovič. 2011. Crkveno pravo. Beograd: Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu.

Vlahović, Petar. 1998. Krsna slava i njena uloga u porodičnom i društvenom životu Srba. In: Etno-kulturološki zbornik. Vol. 4, 23–32. Svrljig: Etno-kulturološka radionica – Svrljig.

Vojvodić, Darja, and Dojčil Vojvodić. 2010. “Bolje da propadne selo nego u selu običaj” (neka zapažanja o etnokulturnom i duhovnom nasljeđu potomaka “Pilipende” i “Kljake”). In: Bogoljub Šijaković, ed. Srpska teologija danas 2009: Zbornik radova prvog godišnjeg simposiona, 474–492. Beograd: Institut za teološka istraživanja PBF.

Zdravković, Danijela. 2005. Običaj – paradigmatičan događaj u kulturi Srba. Zbornik radova Učiteljskog fakulteta u Vranju 9:137–142.

Zorić, Snježana. 1991. Obred i običaj. Zagreb: Zavod za istraživanje folklora.